मौसम सफा भएपछि बैतडीको सिगास गाउँपालिका–९ स्थित रमिलापुरबाट देखिएको दृश्य । तस्बिरः डम्बर बोहरा/रासस
सात प्रदेशका सात गन्तव्य, जहाँ यसपालिको बिदा केवल घुमफिर होइन, एउटा कथा बन्न सक्छ !
दशैंको बिदा सुरु भएपछि वर्षेनि नेपालका सडकमा चहलपहल ह्वात्तै बढ्छ। कोही गाउँ फर्किन्छन्, कोही आफन्त भेट्न पुग्छन्, कोही लामो बिदालाई आराम गरेर बिताउँछन्।
लामो समयपछि घर फर्किनेहरूको हतार, बसपार्कमा देखिने भीड, गाउँतिर लागेका सवारीसाधन र शहरबाट बाहिरिँदै गरेका परिवारहरुले दशैंलाई केवल एउटा चाड होइन, वर्षकै सबैभन्दा ठूलो यात्राको पर्व पनि बनाइदिन्छन्।
तर घर पुगेर टीका लगाउने, आफन्त भेट्ने र केही दिन आराम गर्नेबाहेक यसपालिको लामो बिदालाई आफ्नै देशका नयाँ ठाउँ चिन्ने अवसर बनाउने हो भने चाहिँ नेपालसँग गन्तव्यको विकल्पहरुमा कमी छैन।
हिमालको काखदेखि तराईका मैदानसम्म नेपाल एउटै भूगोलभित्र अनेक संस्कृति, खानपान, जीवनशैली र प्राकृतिक दृश्य बोकेको देश हो। आगन्तुकलाई पूर्वमा अन्तुको घामका सुनौला किरण र इलामे चियाको सुगन्धले स्वागत गर्छ भने दक्षिणमा मिथिलाको रंगीन संस्कृति भेटिन्छ।
गाउँले जीवन मन पराउनेहरुलाई राजधानीबाट केही घण्टामै पुरानो पहाडी गाउँ चित्लाङमा पुग्न सकिन्छ। पोखरामा तालमाथि हिमालको छाया हेर्न सकिन्छ। पश्चिम बर्दियाको जंगलमा बाघको पाइला पछ्याउन सकिन्छ। कर्णालीको रारामा आकाश पानीभित्रै झरेजस्तो देखिन्छ र सुदूरपश्चिमको खप्तडमा पुग्दा संसारको भीडबाट केही दिन टाढा भएको महसुस हुन्छ।
त्यसैले यो दशैंमा घुमफिर गर्ने योजना बनाउनेहरुका लागि सहज होस् भनेर हामीले देशका सात प्रदेशमा रहेका सात गन्तव्यबारे यस आलेखमा जानकारी दिँदैछौं ।
दशैमा घुम्नका लागि गन्तव्य मात्र नछानौँ। एउटा अनुभव पनि छानौँ।
इलाम
चियाको बास्नामा हराउँदै जाने पूर्वको पहाड

पूर्वतिरको यात्रा गर्दै जाँदा तराईको गर्मी विस्तारै पछाडि छुट्छ। सडक उकालो लाग्छ र केही समयपछि पहाडका ढल्केका पाखामा कतै कतै देखिन थालेका चियाका बोटहरू बाक्लिँदै जान्छन्। अझै केही अगाडि पुगेपछि सडकको दुवैतिर फैलिएको हरियो चियाबारीले यात्रुलाई बताइदिन्छ, इलाम आइपुग्यो।
इलामको आकर्षण पहिलो नजरमै देखिने हरियालीमा मात्र छैन। यहाँको चिया एउटा उत्पादन मात्र नभएर स्थानीय अर्थतन्त्र, भूगोल र पहाडी जीवनसँग जोडिएको सांस्कृतिक पहिचान हो। चियाबारीबीच हिँड्दा स्थानीय किसानको जीवन, पहाडको खेती प्रणाली र वर्षौंदेखि विकसित हुँदै आएको चिया संस्कृतिलाई पनि नजिकबाट बुझ्न सकिन्छ। लिम्बू, राई, गुरुङ, मगर, ब्राह्मण, क्षेत्रीलगायत विभिन्न समुदायको बसोबासले इलामको ग्रामीण जीवनमा आफ्नै विविधता थपेको छ।
दशैंको तीन चार दिनको छुट्टीका लागि इलामको यात्रा निकै उपयुक्त हुन्छ। काठमाडौं वा मध्य नेपालबाट जाने हो भने धुलिखेल, सिन्धुली, बर्दिबास, इटहरी र बिर्तामोड हुँदै कन्याम पुग्न सकिन्छ। लामो सडक यात्रा भए पनि बाटोमा बदलिँदै जाने तराई, चुरे र पहाडको भूगोलले यात्रालाई आफैँमा एउटा अनुभव बनाइदिन्छ। बिर्तामोडबाट पहाड उक्लिँदै कन्याम पुगेपछि चियाबारीमा केही समय रोकिनु अनिवार्यजस्तै हुन्छ। चियाका बोटबीच पैदल हिँड्दै फोटो खिच्नेभन्दा पनि स्थानीयसँग चिया उत्पादनबारे कुरा गर्ने हो भने इलामको अर्को कथा खुल्छ।
इलाम बजार पुगेपछि माईपोखरीतर्फ जान सकिन्छ। धार्मिक तथा प्राकृतिक महत्व बोकेको माईपोखरी वरिपरिको वातावरणले चियाबारीको भन्दा फरक शान्ति दिन्छ। तर इलाम यात्राको सबैभन्दा स्मरणीय बिहान भने श्रीअन्तुमा बिताउन सकिन्छ। राति नै त्यहाँ पुगेर बसेर बिहान अँध्यारो हट्दै गर्दा डाँडाबाट उदाउँदै गरेको सूर्य हेर्नु इलाम यात्राको मुख्य अनुभव बन्न सक्छ। मौसम खुलेको दिन पूर्वी पहाडको लामो दृश्य सूर्यको पहिलो किरणसँगै विस्तारै उज्यालिँदै गएको देखिन्छ।
इलामको यात्रामा स्थानीय खानाको स्वाद पनि छुटाउनु हुँदैन। यहाँको चिया त अनिवार्य नै भयो। त्यसबाहेक स्थानीय घरमा पाइने गुन्द्रुक, ढिँडो, सागसब्जी, आलुका परिकार, सेलरोटी तथा विभिन्न जातीय समुदायका परम्परागत खाना चाख्न सकिन्छ। लिम्बू समुदायको परम्परागत खानाका रूपमा वाचिप्पा, याङबेन तथा स्थानीय तरिकाले बनाइने मासुका परिकार भेटिएमा त्यसको स्वाद लिनु अझै फरक अनुभव हुनेछ।
तीन रात चार दिनका लागि इलाम यात्रा गर्दा यातायात, सामान्य होटल वा होमस्टे र खानासहित प्रति व्यक्ति करिब आठदेखि पन्ध्र हजार रुपैयाँको बजेट राख्दा सामान्यतया पुग्न सक्छ। दशैंको समयमा होटल र यातायात महँगो हुन सक्ने भएकाले केही अतिरिक्त बजेट राख्नु राम्रो हुन्छ।
इलामबाट फर्किँदा चियाको एउटा प्याकेट मात्र होइन, बिहानको कुहिरो, हरियो पाखा र चियाबारीबीच बिताएको एउटा शान्त समय पनि साथमा लिएर फर्कन सकिन्छ।
जनकपुरधाम
मिथिलाको आँगनमा इतिहास, आस्था र स्वाद

यदि इलामले प्रकृतिको हरियालीले स्वागत गर्छ भने जनकपुरले रंग र संस्कृतिले स्वागत गर्छ। जनकपुर पुग्दा सबैभन्दा पहिले देखिने जानकी मन्दिर यसको सबैभन्दा चिनिने परिचय हो। तर जनकपुरको कथा जानकी मन्दिरको चार पर्खालको घेराभन्दा धेरै व्यापक छ।
मिथिला सभ्यताको केन्द्रका रूपमा परिचित जनकपुर धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक दृष्टिले महत्वपूर्ण छ। रामायण परम्परासँग जोडिएको जानकी मन्दिरले यस शहरलाई नेपाल र भारतका हिन्दू तीर्थयात्रीका लागि विशेष बनाएको छ। तर जनकपुरको वास्तविक जीवन मन्दिरबाहिरका गल्ली, पोखरी, मिथिला चित्रकला, मैथिली भाषा, लोकगीत, विवाह संस्कार र स्थानीय बजारमा देखिन्छ।
दशैंको बिदामा दुई रात तीन दिनको जनकपुर यात्रा सजिलै गर्न सकिन्छ। काठमाडौं वा अन्य शहरबाट सडकमार्ग हुँदै सिन्धुली र बर्दिबास हुँदै जनकपुर पुग्न सकिन्छ। समय बचाउन चाहनेहरूका लागि हवाई यात्रा पनि विकल्प हो। शहर पुगेपछि पहिलो दिन जानकी मन्दिर, राम मन्दिर र वरिपरिका पुराना पोखरीहरू घुम्दै बिताउन सकिन्छ। साँझ जनकपुरको बजारमा निस्किँदा धार्मिक शहरसँगै जीवन्त व्यापारिक शहर पनि देखिन्छ।
जनकपुरको वास्तविक स्वाद भने यसको खानामा भेटिन्छ। यहाँ पुगेर दही, लस्सी, ठेकुवा, खाजा, कचौरी, पूडी, तरुवा, माछा र विभिन्न मैथिली परिकार चाख्न सकिन्छ।
विशेषगरी जनकपुरको दही निकै प्रसिद्ध छ। मिथिला समुदायको परम्परागत भोजमा चामल, दाल, तरकारी, माछा, मासु र विभिन्न किसिमका अचार तथा मिठाईको आफ्नै महत्व छ।
खानासँगै मिथिला चित्रकलाको संसार पनि बुझ्नुपर्छ। स्थानीय कलाकारले बनाएका चित्र, हस्तकला वा परम्परागत सजावटका सामग्री किनेर घर लैजान सकिन्छ। यसले यात्राको सम्झना मात्र राख्दैन, स्थानीय कलाकारको कामलाई पनि सहयोग गर्छ।
धनुषसागर र गंगासागरजस्ता पोखरी वरिपरि पैदल हिँड्दा जनकपुरको धार्मिक जीवनसँगै स्थानीय सामाजिक जीवन पनि देख्न सकिन्छ। साँझ मन्दिर र पोखरी आसपासको वातावरणले दिनभरको यात्रालाई अर्को अर्थ दिन्छ।
सामान्य यातायात र होटल रोज्दा प्रति व्यक्ति करिब छदेखि बाह्र हजार रुपैयाँमा दुई रात तीन दिनको यात्रा व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ। तर दशैंको भीडअनुसार खर्च फरक पर्न सक्छ।
जनकपुरबाट फर्किँदा एउटा मिथिला चित्र, स्थानीय मिठाईको स्वाद र मैथिली संस्कृतिको सम्झना लिएर फर्किन सकिन्छ।
चित्लाङ
राजधानीबाट केही घण्टामै पुगिने गाउँको संसार

लामो यात्रा गर्ने समय छैन तर दशैंमा केही दिन शहरबाट बाहिर निस्किन मन छ भने चित्लाङ उपयुक्त हुन सक्छ। काठमाडौं उपत्यकाको भीडबाट केही घण्टामै उकालो लागेपछि देखिने पहाडी बाटो, खेतबारी र पुरानो बस्तीले चित्लाङलाई अलग संसारजस्तो बनाइदिन्छ।
चित्लाङको विशेषता ठूलो पर्यटकीय संरचना होइन। यहाँको आकर्षण सामान्य जीवनमै छ। पुराना बस्ती, स्थानीय घर, खेतबारी, पहाडी बाटो र होमस्टेमा बित्ने साँझले गाउँको वास्तविक जीवनसँग परिचित गराउँछ। काठमाडौं उपत्यका र दक्षिणी नेपाल जोड्ने पुरानो मार्गसँग पनि चित्लाङको ऐतिहासिक सम्बन्ध रहेको छ । प्राचीन कालदेखि गोपालवंशहरुको मुख्य बसोबास यही क्षेत्रमा रहेको मान्यता छ । चित्लाङ भेकमा रहेका ऐतिहासिक अभिलेखहरुले पनि यो कुरा दर्शाउँछ ।
चित्लाङ पुगेपछि होटलमा बसेर मात्र फर्किनुभन्दा होमस्टे रोज्नु राम्रो हुन्छ। स्थानीय परिवारसँग बसेर दशैंको खाना खानु, गाउँमा बिहान हिँड्नु र स्थानीय मानिससँग कुराकानी गर्नु यो यात्राको सबैभन्दा महत्वपूर्ण अनुभव हो।
चित्लाङको खानामा स्थानीय आलु, मकै, गुन्द्रुक, ढिँडो, सागसब्जी र स्थानीय तरिकाले तयार गरिएका मासुका परिकार भेटिन्छन्। नेवारी प्रभाव भएका बस्तीमा समयअनुसार चटामरी, बारा, आलु तामा, छोयला वा स्थानीय खाजाका परिकार पनि भेटिन सक्छन्। स्थानीय घरमा बनेको दही, दूध र अन्य ग्रामीण उत्पादनको स्वाद पनि लिन सकिन्छ।
चित्लाङबाट कुलेखानी र मार्खुतर्फ जान सकिन्छ। तालको किनारमा केही समय बिताउनु, डाँडाको बाटो हिँड्नु र साँझ फेरि होमस्टेमा फर्केर गाउँको वातावरणमा बस्नु नै यसको खास मजा हो।
दुई रात तीन दिनको यस्तो यात्रामा प्रति व्यक्ति करिब चारदेखि आठ हजार रुपैयाँको बजेट पर्याप्त हुन सक्छ।
चित्लाङको यात्रा त्यति लामो नहोला, तर शहरको हतारबाट केही दिन छुट्टी लिन चाहनेका लागि यो यात्राले निकै लामो आराम दिन सक्छ।
पोखरा
तालमा झरेको हिमाल र छुट्टीको सबैभन्दा सहज गन्तव्य

पोखराको नाम नसुनेको नेपाली त सायदै होला। तर धेरैपटक पुगेका मानिसका लागि पनि पोखराले हरेकपटक केही नयाँ अनुभूति दिन सक्छ। बिहान सराङकोटबाट हिमाल हेर्न सकिन्छ, दिउँसो गुफा र झरना घुम्न सकिन्छ, साँझ फेवातालमा डुंगा चढ्दै माछापुच्छ्रेको छाया हेर्न सकिन्छ।
पोखरा केवल प्राकृतिक गन्तव्य होइन। गुरुङ, मगर, नेवारलगायत विभिन्न समुदायको बसोबास र आसपासका ग्रामीण बस्तीले यहाँको सांस्कृतिक जीवनलाई पनि विविध बनाएका छन्। पोखराको पुरानो बजार, मन्दिर, गुम्बा र आसपासका गाउँहरूमा स्थानीय संस्कृतिका फरक स्वरूप देख्न सकिन्छ।
काठमाडौं वा मध्य नेपालबाट जाने हो भने मुग्लिन हुँदै पोखरा पुगिन्छ। तीन रात चार दिनको यात्रा यसका लागि पर्याप्त हुन्छ। पहिलो दिन फेवाताल आसपास बिताउन सकिन्छ। साँझ ताल किनारको वातावरणमा हिँड्नु र स्थानीय रेस्टुरेन्टमा खाना खानु आफैँमा छुट्टीको सुरुवात हो।
दोस्रो दिन बिहानै सराङकोट पुग्नु राम्रो हुन्छ। सूर्योदयसँगै अन्नपूर्ण हिमशृंखला र माछापुच्छ्रेको दृश्य हेरेपछि डेभिस फल, गुप्तेश्वर गुफा र विश्वशान्ति स्तूपतर्फ जान सकिन्छ। तेस्रो दिन बेगनास तालतर्फ जाने वा प्याराग्लाइडिङलगायत साहसिक गतिविधि रोज्ने विकल्प हुन्छ।
पोखराको खानामा पनि आफ्नै विविधता छ। यहाँ गुरुङ र मगर समुदायका परम्परागत खाना चाख्न सकिन्छ। ढिँडो, गुन्द्रुक, सिस्नो, स्थानीय कुखुराको मासु, कोदोबाट बनेका परिकार तथा विभिन्न जातीय खाजाका अतिरिक्त पोखराका बजारमा थकाली खाना पनि लोकप्रिय छ। थकाली खानामा जेठो बुढो चामलको भातसँग दाल, गुन्द्रुक, आलु, साग र अचारको संयोजन यात्रामा चाख्नैपर्ने परिकारमध्ये एक हो।
तीन चार दिनमा प्रति व्यक्ति करिब नौदेखि अठार हजार रुपैयाँको बजेटमा सामान्यदेखि मध्यमस्तरको यात्रा गर्न सकिन्छ। प्याराग्लाइडिङ वा अन्य साहसिक गतिविधि थप्दा खर्च बढ्छ।
पोखराको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी पनि यसको लोकप्रियता नै हो। दशैंमा यहाँ भीड हुन सक्छ। त्यसैले अरूभन्दा फरक अनुभव चाहनेले फेवातालसँगै बेगनास वा आसपासका गाउँमा पनि समय बिताउनु राम्रो हुन्छ।
बर्दिया
जंगलभित्रको दशैं र थारू गाउँको स्वाद

दशैंमा यसपटक केही फरक अनुभव गर्न चाहनुहुन्छ भने पश्चिमतिर लाग्नुहोस्। बर्दियामा पुग्दा शहरको आवाज क्रमशः हराउँदै जान्छ र जंगलको आवाज सुनिन थाल्छ।
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालको तराई भूभागको जैविक विविधता र वन्यजन्तुका लागि महत्वपूर्ण क्षेत्र हो। तर बर्दियालाई केवल बाघ र गैँडा हेर्ने ठाउँका रूपमा बुझ्नु अधुरो हुन्छ। यहाँको थारू संस्कृति, परम्परागत घर, खाना, नृत्य र गाउँको जीवन पनि यात्राको महत्वपूर्ण हिस्सा हो।
ठाकुरद्वारा आसपास बसेर पहिलो दिन थारू गाउँ घुम्न सकिन्छ। स्थानीय मानिससँग कुराकानी गर्ने, परम्परागत घर हेर्ने र साँझ सांस्कृतिक कार्यक्रम अनुभव गर्ने अवसर मिल्न सक्छ। दोस्रो दिन बिहान सबेरै जंगल सफारी गर्नु उपयुक्त हुन्छ। बिहानको जंगलमा चराचुरुङ्गी, हरिण, गैँडा र अन्य वन्यजन्तु देखिने सम्भावना हुन्छ। भाग्यले साथ दिए बाघ पनि देख्न सकिन्छ।
बर्दियाको खाना यात्राको अर्को ठूलो आकर्षण हो। थारू समुदायको घोंगी, माछा, चिचर, ढिक्री, बगिया, मांसका स्थानीय परिकार र विभिन्न सागसब्जी यहाँको विशेष स्वाद हुन्। घोंगी सबैलाई मन नपर्न सक्छ, तर थारू समुदायको परम्परागत खानासँग परिचित हुन चाहनेले चाख्न सक्छन्। ढिक्री र चिचर भने स्थानीय चामल वा चामलको पिठोबाट बनाइने परिकार हुन्।
कर्णाली नदी आसपास पुगेर केही समय बिताउनु पनि राम्रो हुन्छ। जंगल र नदीबीचको वातावरणले बर्दियाको प्राकृतिक सौन्दर्यलाई अझ फरक बनाउँछ।
चार दिनका लागि प्रति व्यक्ति करिब दसदेखि बीस हजार रुपैयाँको बजेट राख्न सकिन्छ। सफारीको प्रकार, होटल र यातायातअनुसार खर्च फरक हुन्छ।
बर्दियाबाट फर्किँदा तपाईंले एउटा बाघ देख्नुभएको हुन सक्छ वा नदेख्नुभएको हुन सक्छ। तर जंगलको गन्ध, बिहानको कुहिरो, थारू गाउँको खाना र नदी किनारको शान्ति भने यात्राको स्थायी सम्झना बन्न सक्छ।
रारा
जहाँ आकाश तालभित्र झरेजस्तो लाग्छ

रारा पुग्ने बाटो सहज छैन। शायद त्यसैले रारा पुगेपछि यसको सौन्दर्यको मूल्य अझ बढी महसुस हुन्छ।
कर्णालीको मुगु जिल्लामा रहेको रारा ताल नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल हो। समुद्री सतहबाट करिब २,९९० मिटर उचाइमा रहेको यो ताल रारा राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र पर्छ। नीलो पानी, वरिपरिका पहाड र जंगलले रारालाई नेपालको सबैभन्दा आकर्षक प्राकृतिक गन्तव्यमध्ये एक बनाएका छन्।
रारा पुग्ने एउटा लोकप्रिय बाटो नेपालगञ्ज हुँदै ताल्चा विमानस्थल र त्यसपछि सडक वा पैदल यात्राबाट हो। अर्को विकल्प सुर्खेत हुँदै कर्णाली राजमार्गको लामो सडक यात्रा हो। दशैंको बिदामा रारा जाने हो भने कम्तीमा पाँचदेखि सात दिन छुट्याउनु राम्रो हुन्छ। मौसम र यातायातको अवस्थाले यात्रा समय बदल्न सक्ने भएकाले अतिरिक्त समय राख्नु आवश्यक हुन्छ।
रारा पुगेपछि पहिलो काम ताल वरिपरि हिँड्नु हो। त्यसपछि मुरमा टपसम्मको हाइकिङ गर्न सकिन्छ। माथिबाट हेर्दा राराको पूरा आकार र वरिपरिको भूगोल देखिन्छ। बिहान र साँझ तालको पानीले बदल्ने रंग हेर्नु यसको सबैभन्दा सुन्दर अनुभवमध्ये एक हो।
रारामा स्थानीय मुगाली खानाको स्वाद लिनु पनि यात्राको हिस्सा हुनुपर्छ। स्थानीय आलु, फापर वा कोदोका परिकार, ढिँडो, सिस्नो, स्थानीय दाल, सुकुटी र स्थानीय जडीबुटी मिसिएका परिकार उपलब्ध ठाउँअनुसार चाख्न सकिन्छ। यहाँ खानाको विविधता शहरका पर्यटकीय केन्द्रजस्तो ठूलो नहुन सक्छ, तर स्थानीय उत्पादनबाट बनेको खाना नै रारा यात्राको मौलिक स्वाद हो।
रारा यात्रामा प्रकृतिसँगै स्थानीय जीवन बुझ्नु पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। स्थानीय बासिन्दासँग कुरा गर्नुहोस्, उनीहरूको जीवन र भौगोलिक कठिनाइ बुझ्नुहोस् र सकेसम्म स्थानीय होमस्टे तथा व्यवसाय प्रयोग गर्नुहोस्।
यातायातको प्रकृतिका कारण रारा यात्रा अन्य गन्तव्यभन्दा महँगो हुन्छ। प्रति व्यक्ति बीसदेखि पैंतीस हजार रुपैयाँ वा त्यसभन्दा बढी बजेट राख्नु व्यावहारिक हुन्छ।
रारामा पुगेपछि गर्नुपर्ने एउटा काम भने अरू सबैभन्दा फरक छ। केही समय मोबाइल बन्द गर्नुहोस्। तालको किनारमा बस्नुहोस्। केही नबोलिकन पानी हेरिरहनुहोस्।
रारा त्यसरी नै बुझिन्छ।
खप्तड
पहाडको बीचमा भेटिने असाधारण शान्ति

सुदूरपश्चिमतिरको यात्रा धेरैका लागि अझै लामो र अपरिचित यात्रा हो। तर यही दूरीभित्र खप्तड छ, जहाँ पुगेपछि नेपालका अरू पर्यटकीय गन्तव्यभन्दा बिल्कुल फरक संसार भेटिन्छ।
खप्तडका विशाल पाटन, जंगल, खुला आकाश र शान्त वातावरण यसको मुख्य आकर्षण हुन्। धार्मिक तथा आध्यात्मिक दृष्टिले पनि यो क्षेत्र महत्वपूर्ण छ। खप्तड बाबासँग जोडिएको आश्रमले यस ठाउँलाई आध्यात्मिक पहिचान दिएको छ।
धनगढी हुँदै डोटी र झिग्रानासम्म पुगेपछि खप्तडतर्फ पैदल यात्रा गर्नुपर्छ। त्यसैले खप्तड यात्रा शारीरिक रूपमा पनि केही चुनौतीपूर्ण छ। तर जंगलको बाटो पार गर्दै खुला पाटनमा पुगेपछि त्यो थकान बिस्तारै हराउँछ।
खप्तडमा पुगेर पाटनमा लामो समय हिँड्नुहोस्। त्रिवेणी क्षेत्र र खप्तड बाबाको आश्रम पुग्नुहोस्। बिहानको कुहिरो हट्दै गर्दा घाँसे मैदानमा फैलिने सूर्यको प्रकाश हेर्नुहोस्। शहरमा बस्ने मानिसका लागि यो सामान्य दृश्य होइन।
खप्तड आसपासको स्थानीय खानामा ढिँडो, कोदोका परिकार, मकै, आलु, सिस्नो, स्थानीय दाल, घ्यू र स्थानीय मासुका परिकार भेटिन्छन्। सुदूरपश्चिमको स्थानीय खानाको आफ्नै स्वाद छ। समय र ठाउँअनुसार भट्टको दाल, फाणो, रोटी तथा स्थानीय अचारका परिकार पनि चाख्न सकिन्छ।
खप्तडको यात्रामा होटलको सुविधा खोज्नेभन्दा स्थानीय बसाइ र साधारण जीवनलाई स्वीकार गर्ने मानसिकता आवश्यक हुन्छ। यही कारणले यो यात्रा परिवारको सामान्य पिकनिकभन्दा प्रकृति र आत्मचिन्तन चाहने युवाहरूका लागि बढी आकर्षक हुन सक्छ।
पाँचदेखि छ दिनको यात्राका लागि प्रति व्यक्ति करिब पन्ध्रदेखि पच्चीस हजार रुपैयाँको बजेट राख्न सकिन्छ।
खप्तडको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण कुनै एउटा मन्दिर वा दृश्य होइन। त्यहाँको मौनता हो।
पाटनको बीचमा उभिएर वरिपरि हेर्दा केही समयका लागि संसार निकै ठूलो र आफू निकै सानो भएको अनुभूति हुन्छ।
सात प्रदेश, सात स्वाद
यी सात गन्तव्य वास्तवमा नेपालका सातवटा फरक फरक दृश्य हुन्।
इलाममा चियाको स्वादसँगै पहाडको हरियाली छ। जनकपुरमा दही र ठेकुवासँगै मिथिलाको संस्कृति छ। चित्लाङमा गाउँको घरमा पाकेको खाना र स्थानीय आत्मीयता छ। पोखरामा थकाली दालभात र हिमालको दृश्य छ। बर्दियामा ढिक्री र चिचरसँगै जंगलको रोमाञ्च छ। रारामा स्थानीय आलु, फापर र कोदोको स्वादसँगै हिमाली एकान्त छ। खप्तडमा सिस्नो, ढिँडो र स्थानीय परिकारसँगै पाटनको मौनता छ।
त्यसैले यात्रा गर्दा “कहाँ खाने?” भन्ने प्रश्न पनि “कहाँ जाने?” जत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। स्थानीय खाना चाख्नु भनेको केवल नयाँ स्वाद अनुभव गर्नु होइन, त्यो ठाउँको इतिहास, कृषि, जातीय जीवन र संस्कृतिलाई चाख्नु पनि हो।
दशैंको यात्रा, आफ्नै देशसँग अर्को भेट
दशैंको बिदामा यात्रा गर्ने सबैको एउटै उद्देश्य हुँदैन। कसैलाई परिवारसँग समय बिताउनु छ, कसैलाई साथीहरूसँग रमाइलो गर्नु छ, कसैलाई प्रकृतिमा हराउनु छ। कसैलाई नयाँ संस्कृति बुझ्नु छ भने कसैलाई केही दिन मोबाइलको स्क्रिनबाट टाढा बस्नु छ।
त्यसैले गन्तव्य पनि आफ्नो मनअनुसार रोज्न सकिन्छ।
यदि हरियाली र चियाको सुगन्ध मन पर्छ भने इलाम जानुहोस्।
मिथिला संस्कृति र इतिहास बुझ्न मन छ भने जनकपुर पुग्नुहोस्।
थोरै समयमै गाउँको शान्ति चाहनुहुन्छ भने चित्लाङ रोज्नुहोस्।
परिवारका सबै सदस्यलाई मिल्ने गन्तव्य खोज्दै हुनुहुन्छ भने पोखरा सुरक्षित छनोट हो।
जंगल र वन्यजन्तुको रोमाञ्च चाहनुहुन्छ भने बर्दिया पुग्नुहोस्।
दुर्गम यात्रा र असाधारण प्राकृतिक सौन्दर्य खोज्दै हुनुहुन्छ भने रारा रोज्नुहोस्।
र संसारको भीडबाट केही दिन टाढा हुन चाहनुहुन्छ भने खप्तडतिर लाग्नुहोस्।
दशैंमा घर फर्कनु एउटा परम्परा हो। तर घर पुगेपछि देशभित्रै अर्को यात्रा सुरु गर्नु एउटा नयाँ परम्परा बन्न सक्छ।
यसपालि टीका र जमरा बोकेर फर्किने यात्रासँगै एउटा नयाँ ठाउँको सम्झना पनि बोकेर फर्कौं।
किनकि यात्रा भनेको ठाउँ परिवर्तन गर्नु मात्र होइन।
कहिलेकाहीँ यात्रा भनेको आफूले आफ्नै देशलाई पहिलोपटक नयाँ आँखाले हेर्नु पनि हो।
