सावित्रा पाण्डे
आकाश छुने रहरदेखि सामूहिक उल्लाससम्म, दशैंका पिङ नेपाली संस्कृति र परम्पराका जीवन्त प्रतीक हुन्।
काठमाडौं, असोज २९— दशैं भन्नासाथ टीका, जमरा, नयाँ लुगा र मीठोमसिनो खानपानसँगै सम्झनामा आउने अर्को दृश्य हो, गाउँघरका चौतारा र खुला चौरमा मच्चिने लिङ्गेपिङ र रोटेपिङ। यी पिङ केवल मनोरञ्जनका साधन होइनन्, नेपाली समाजको सामूहिक जीवन, उत्सव र सांस्कृतिक पहिचानका प्रतीक पनि हुन्।
परम्परागत मान्यताअनुसार दशैंमा कम्तीमा एकपटक भए पनि जमिन छाडेर पिङ खेल्नुपर्छ भन्ने विश्वास पाइन्छ। लिङ्गेपिङमा उचाइबाट झुल्दै आकाशतिर उक्लिने अनुभूति र रोटेपिङमा गोलाकार घुम्दाको रोमाञ्चले चाडपर्वको उल्लासलाई थप जीवन्त बनाउँछ। यद्यपि, दशैंमा पिङ खेल्ने परम्परा कहिले र कसरी सुरु भयो भन्नेबारे सर्वमान्य ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध छैन।
दशैंमा पिङ खेल्ने चलनलाई वर्षायामको अन्त्य, खेतीपातीको चक्र र फुर्सदको समयसँग पनि जोडेर हेर्न सकिन्छ। बाली भित्र्याउने मौसम सुरु हुँदै गर्दा गाउँघरमा भेटघाट, रमाइलो र सामूहिक गतिविधिका लागि अनुकूल वातावरण बन्थ्यो। टाढाटाढाबाट घर फर्किएका आफन्त र गाउँलेबीच पिङ साझा भेटघाटको थलोसमेत बन्थ्यो।
लिङ्गेपिङ र रोटेपिङमा के फरक छ?
लिङ्गेपिङ प्रायः अग्ला बाँस वा काठका खम्बा गाडेर बनाइन्छ। यसमा डोरी वा लट्ठामा झुन्डिएर अगाडि पछाडि मच्चिँदा उचाइ र गति दुवैको रोमाञ्च अनुभव हुन्छ। रोटेपिङ भने गोलाकार संरचनामा बनाइने भएकाले घुम्ने गतिले मनोरञ्जन दिन्छ। परम्परागत रूपमा दुवै पिङ बनाउन सामूहिक श्रम, सीप र सहकार्य आवश्यक पर्थ्यो।
पिङ बनाउने कामले गाउँलेलाई एकै ठाउँमा जुटाउँथ्यो। बालबालिका, युवा र वृद्धवृद्धाले आआफ्नो उमेर र क्षमताअनुसार रमाइलो गर्ने अवसर पाउँथे। यस अर्थमा पिङ दशैंको मनोरञ्जन मात्र नभई पुस्ताबीचको सम्बन्ध र सामुदायिक एकताको माध्यम पनि हो।
आज आधुनिक मनोरञ्जनका साधन बढे पनि दशैंमा पिङ राख्ने र खेल्ने परम्पराले विशेष सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको छ। पिङको डोरीमा झुल्नु भनेको क्षणभर जमिन छाड्नु मात्र होइन, पुर्खाबाट हस्तान्तरण हुँदै आएको सामूहिक स्मृति र चाडपर्वको उल्लाससँग जोडिनु पनि हो।
दशैंको पिङले चाडपर्वको वास्तविक आनन्द महँगो मनोरञ्जनमा मात्र होइन, सँगै जुट्ने, हाँस्ने र परम्परालाई जीवन्त राख्ने संस्कृतिमा पनि छ भन्ने स्मरण गराउँछ ।
